Rollenspellen, verwarrende manieren om iets te leren, en het is voor mij de vraag wat we daar dan in kunnen ontdekken. Het is een hardnekkig onderdeel van talloze trainingen waarin je je kort mag inlezen in een rol om deze deze in dialoog uit te werken met niet zelden een groep mensen er om heen die het proces observeert. Dat zou een zinvolle manier moeten zijn om iets te leren. Maar de vraag is of we daarin leren wat de trainers zich er van voorstellen. Als je naar de dynamiek kijkt die in dit ‘spel’ verborgen is, kom je op een complex verhaal uit. Diegene die de rol speelt probeert een beeld neer te zetten dat vervuild wordt door zijn overtuigingen en ervaringen die hij zelf van binnen met zich meedraagt. Dat geldt ook voor zijn tegenspeler. Daarnaast is er een onwerkelijke setting gecreëerd die niet zelden spanningen oproept. Er kijk een of er kijken meerdere mensen mee. Voor de spelers is het , zeker als je gevoelig bent, een verwarrende situatie. Je kijkt iemand aan die een rol speelt, niet zichzelf is , en die signalen afgeeft die gemengd c.q. verwarrend zijn. Je bent een beetje jezelf, je bent een beetje je rol, je zoekt naar de invulling van die rol en bent dus hoe dan ook niet diegene die in de rolbeschrijving staat. Je vult maar wat in. En dan moet je tegenspeler uit de gemengde signalen die je uitzendt, verbaal en non-verbaal, een reactie geven op jouw spel. Hoeveel heeft dat nog met ‘werkelijkheid’ te maken? Hoe veel meer lijkt dit op een onontwarbare kluwen waarin je als tegenspeler een reactie geeft die misschien wel meer te maken heeft met de persoon die de rol speelt dan de rol, c.q. het beeld, dat die tegenspeler moet neerzetten? Persoonlijk ben ik er van overtuigd dat het rollenspel ‘leuk’ is maar vooral niet serieus genomen mag worden.
Ooit mocht ik, om nog een stap verder te gaan, observeren hoe een familie-opstelling plaats vond. Iemand beschrijft zijn vraag en mensen uit het publiek mogen ‘representant’ zijn in een ruimtelijke opstelling. Super complex, wat daar gebeurt, omdat ieder van de representanten zichzelf meebrengt in die opstelling. Bovendien is er dan nog een begeleider die geacht wordt als een neutrale mediator in dit geheel de leiding te nemen en te laten ontstaan wat de ‘werkelijke’ dynamiek is tussen de vraagsteller en de mensen die hij bij zijn vraag betrok. Hoe realistisch is het te verwachten dat de dynamiek die dan in die opstelling ontstaat iets te maken zou hebben met de ‘werkelijke’ situatie? Het is een verwarrend veld dat opgesteld wordt waarin rollen en werkelijke innerlijke processen bij de representanten tot een ontwikkeling komen waarin de begeleider dan zou moeten weten wat ‘echt’ is. Hoe realistisch is dat ? In de opstelling die ik mocht observeren liep het gierend uit de hand, er werd uiteindelijk gehuild, en dacht men dat er een heling plaats vond. Persoonlijk zag ik het anders en meende ik te moeten constateren dat er een richting ontstond door niet neutrale representanten, die waarschijnlijk integer , niet door hadden dat ze in een eigen proces kwamen. Zoals er op diverse sites te lezen is, gaat het er om dat de representant ‘leeg’ is. Maar kom daar maar eens mee aan in een samenleving waar vrijwel niemand zich zo maar even los kan maken van al zijn eigen trauma’s en beslommeringen. De mensen die naar die opstellingen komen zijn er veelal aanwezig omdat ze immers zelf ook met kwetsuren rondlopen, al dan niet bewust overigens, en die dus niet ‘zo maar’ verdwijnen op het commando ‘leeg worden”.
Leeg zijn, een begrip dat ik voor mijzelf wel enigszins kan plaatsen, is niet te definiëren laat staan te realiseren. Zelf mediteer ik dagelijks en denk ik te weten waar het over gaat maar dan ‘raak’ ik aan iets dat ik niet in taal kan verwoorden. Hoe realistisch is het dat al die mensen in zo’n opstelling zich leeg kunnen maken?